خلاصه کتاب دانش تجوید بخش 1
دانش تجوید=مخصوص قرائت قران و از قدیمیترین علوم اسلامی
تجوید=بر وزن تفعیل=هم خانواده تحسین=حسن بخشیدن/ نیکوگردانیدن
معنای اصطلاحی تجوید= تلفظ حروف بگونه ای که
حق هرحرف بطور کامل اداشودو احکام و قواعدی که موجب نیکوادا کردن حروف وکلمات قران است رعایت شود.
حق حرف=تلفظ حرف از مخرجش و رعایت صفات اصلی حرف.
مستحق حرف= حالاتی است که حرف در کنار حرف دیگر پیدا میکند.
تجوید=صحیح ادا کردن حروف از نظر مخرج/صفات/ احکام
*******************************************
عرب 28یا29 حرف دارند.اختلاف بروی الف مدی است که گروهی انرا حرف میدانند و گروهی حرکت
**************************************
مخرج = محل خروج حرف
ولی تاحرف تولیدنشود خارج نمیشود=پس محل تولیدوخروج حرف
نکته =ادا کردن حرف درهنگام بازدم صورت میگیردنه دم.
برای اینکه مخرج حرفی را پیدا کنیم انرا با ساکن بخوانید=مثلا اَص
اندامهای گفتاری=5تا
شش//حنجره=بالای شش//حلق=بین حنجره و دهان// دهان// خیشوم
نکته= حنجره در هر ثانیه شانزده بار باز و بسته میشود .ممکن است تارهای صوتی مرتعش شوند یا نشوند.
دهان =لَهات یا زبان کوچک/نرم کام و سخت کام و دندانهاو زبان ولب
خیشوم=فضای خالی متصل به انتهای بینی
زبان=نوک زبان/سر زبان/کناره/وسط/انتهای زبان/ ریشه زبان
دندانها=32 دندان داریم.16 در بالا و 16در پایین=از جلو=
-پیشین اولیه=ثنایا
-پیشین ثانویه=رباعیات=(ربع=4)از 4طرف ثنایارا در بر گرفته اند.
-نیش=انیاب
-اسیای کوچک=ضواحک= مانند مضحکه
-اسیای بزرگ=طواحن=به معنای اسیاب وله کردن =3تای اخر
-دندان عقل=نواجذ
نکته ها=به سه مورد اخر روی هم اَضراس میگویند.
تا اسیاب کوچک همه 4تایی هستندولی طواحن 12 تا هستند.
پس= اَضراس(نواجذ/ طواحن/ ضواحک)/ انیاب/ رباعیات/ ثنایا
گروههای حروف
1- حروف لثوی=ث ذ ظ
ث نوک زبانی به دندانهای ثنایا نازک وکم حجم ثَلاثَ اَث
ذ نوک زبانی به دندانهای ثنایا نازک وکم حجم اَذ
ظ نوک زبانی به دندانهای ثنایا درشت وپرحجم
نکته ها=
-اینها هم مخرجند و تفاوت انها در صفتشان است(تفاوت در تنظیم فشار است و روی ث فشار بیشتر میشود)
ظ همان ذ است که درشت شده=حروفی که درشتند ریشه زبان بالا امده.
-در درشت وپرحجم ها صدارا به حنجره می اندازیم==
اول حجم بعد مخرج و وقتی کسره میگیرد کمی حجمش کم میشود.
برای حجم ریشه زبان بالا امده پس زبان گود میشود.
2-حروف نِطحی=د ت ط
د سر زبان به نطح نازک وکم حجم
ت سر زبان به نطح نازک وکم حجم
ط سر زبان به نطح درشت وپرحجم
نکته ها=
چین و چروک سخت کام را نِطح میگویند.
ط همان ت نازک است که ضخیم شده.
********************************************
3- حروف اَسَلی=چون روی زبان ایجاد شیار کرده وتولید سوت میکند
عرب به سوت سفیر میگوید
س =نازک=سرزبان پشت دندانهای پایین/هوا از روی زبان جاریست
ص=درشت=همان س است مخرج یکی ولی حجمش زیاد است
ز
4-حروف حلقی=
انتهای حلق=
1-همزه تیز است
تارهای صوتی بسته است صدا حبس شده و بعد پرتاب میشود.
برای تشخیص انگشت را از گودی گلو کمی بالا بیاورید
2- ه=ها وقتی باز دم صدادار باشد
وسط حلق= سیب ادم
1-ع نرم و کشدار
به سفتی همزه نیست وتارهای صوتی بسته نمیشود
وپرت نمیشود بلکه کمی میچرخد
2-ح حای گازدار(صفت بُحِّه) مانند گرم کردن دست
درشت نیست و اگر فشار کمی زیاد شود به خ تبدیل میشود.
ابتدای حلق=
جای نقطه دارها غ و خ
درشت وپرحجم هستندولی کمی نرم(خ ممکن است کمی تکرار شود ولی ر را نباید زیاد موتوری شود.
حروف حلقی 6 بُود ای باوفا همزه هاو عین و حاو غین و خا
5- و
در فارسی دندان بالا به لب پایینمیخورد ولی در عربی لب دخالتی ندارد.
لبها غنچه شده و از بین دو لب خارج میشود.
غلیظ هم نیست ===نازک و کم حجم
********************************************
6- ض دو نظریه وجود دارد.
گروهی میگویند=کناره های زبان دخیل است//به طواحن بالا یک لحظه میخورد .درشت است و ریشه زبان بالا می اید ولی صدایش خیلی شنیده نمیشود.
وگروه دیگر میگویند=عرب اصلا ض ندارد و د دارد.(یعنی د را درشت کرده ولی کمی نرم.)
پس خلاصه سفیر=ز ذ ظ ض (مورد اخر کم یا اصلا ندارد.
********************************************
حرکات=یا کوتاهند یا کشیده=-َ-ِ-ُ /-َا -ِی -ُو
اسم عربی(فتحه/کسره/ضمه) (الف مدی/یای مدی/واو مدی)
اسم فارسی کوتاه (زبر/زیر/پیش)
نکته=صداهای کوتاه تک ضربیندوکشیده هاهمان کوتاه ها هستند که دوضرب شده اند(پس فرقشان ازلحاظ زمانیست)عربها حرکات را بسته میگویند ولی فارسی باز///برای رسیدن به لهجه عرب کسره، ای خیلی کوتاه است مثل ایلان ترکها(زود میگویند) و ضمه او خیلی غنچه