کتاب دانش تجوید............سطح یک............محمد رضا ستوده نیا

دانش تجوید=مخصوص قرائت قران و از قدیمیترین علوم اسلامی

تجوید=بر وزن تفعیل=هم خانواده تحسین=حسن بخشیدن/ نیکوگردانیدن

معنای اصطلاحی تجوید= تلفظ حروف بگونه ای که

حق هرحرف بطور کامل اداشودو احکام و قواعدی که موجب نیکوادا کردن حروف وکلمات قران است رعایت شود.

حق حرف=تلفظ حرف از مخرجش و رعایت صفات اصلی حرف.

مستحق حرف= حالاتی است که حرف در کنار حرف دیگر پیدا میکند.

تجوید=صحیح ادا کردن حروف  از نظر مخرج/صفات/ احکام

*******************************************

عرب 28یا29 حرف دارند.اختلاف بروی الف مدی است که گروهی انرا حرف میدانند و گروهی حرکت

**************************************

مخرج = محل خروج حرف

ولی تاحرف تولیدنشود خارج نمیشود=پس محل تولیدوخروج حرف

نکته =ادا کردن حرف درهنگام بازدم صورت میگیردنه دم.

برای اینکه مخرج حرفی را پیدا کنیم انرا با ساکن بخوانید=مثلا   اَص

اندامهای گفتاری=5تا

شش//حنجره=بالای شش//حلق=بین حنجره و دهان// دهان// خیشوم

نکته= حنجره در هر ثانیه شانزده بار باز و بسته میشود .ممکن است تارهای صوتی مرتعش شوند یا نشوند.

دهان =لَهات یا زبان کوچک/نرم کام و سخت کام و دندانهاو زبان ولب

خیشوم=فضای خالی متصل به انتهای بینی

زبان=نوک زبان/سر زبان/کناره/وسط/انتهای زبان/ ریشه زبان

دندانها=32 دندان داریم.16 در بالا و 16در پایین=از جلو=

-پیشین اولیه=ثنایا

-پیشین ثانویه=رباعیات=(ربع=4)از 4طرف ثنایارا در بر گرفته اند.

-نیش=انیاب

-اسیای کوچک=ضواحک= مانند مضحکه

-اسیای بزرگ=طواحن=به معنای اسیاب  وله کردن =3تای اخر

-دندان عقل=نواجذ

نکته ها=به سه مورد اخر روی هم اَضراس میگویند.

تا اسیاب کوچک همه 4تایی هستندولی طواحن 12 تا هستند.

پس= اَضراس(نواجذ/ طواحن/ ضواحک)/ انیاب/ رباعیات/ ثنایا

 

گروههای حروف

 

1- حروف لثوی=ث    ذ    ظ

 

ث    نوک زبانی   به دندانهای ثنایا    نازک وکم حجم     ثَلاثَ     اَث

ذ    نوک زبانی    به دندانهای ثنایا    نازک وکم حجم     اَذ

ظ    نوک زبانی    به دندانهای ثنایا    درشت وپرحجم 

 

نکته ها=

-اینها هم مخرجند و تفاوت انها در صفتشان است(تفاوت در تنظیم فشار است و روی ث فشار بیشتر میشود)

ظ همان ذ است که درشت شده=حروفی که درشتند ریشه زبان بالا امده.

-در درشت وپرحجم  ها صدارا به حنجره می اندازیم==

اول حجم بعد مخرج و وقتی کسره میگیرد کمی حجمش کم میشود.

برای حجم ریشه زبان بالا امده پس زبان گود میشود.

 

 

 

 

2-حروف نِطحی=د   ت   ط

 

د     سر زبان به نطح        نازک وکم حجم    

ت   سر زبان به نطح        نازک وکم حجم        

ط    سر زبان به نطح        درشت وپرحجم 

 

نکته ها=

چین و چروک سخت کام را نِطح میگویند.

ط همان ت نازک است که ضخیم شده.

********************************************

3- حروف اَسَلی=چون روی زبان ایجاد شیار کرده وتولید سوت میکند

عرب به سوت سفیر میگوید

س =نازک=سرزبان پشت دندانهای پایین/هوا از روی زبان جاریست

ص=درشت=همان س است مخرج یکی ولی حجمش زیاد است

ز

 

 

4-حروف حلقی=

انتهای حلق=

1-همزه       تیز است

 تارهای صوتی بسته است صدا حبس شده و بعد پرتاب میشود.

برای تشخیص انگشت را از گودی گلو کمی بالا بیاورید

2- ه=ها   وقتی باز دم صدادار باشد

وسط حلق= سیب ادم

1-ع   نرم و کشدار 

به سفتی همزه نیست وتارهای صوتی بسته نمیشود  

وپرت نمیشود بلکه کمی میچرخد

2-ح  حای گازدار(صفت بُحِّه)    مانند گرم کردن دست  

درشت نیست و اگر فشار کمی زیاد شود به خ تبدیل میشود.

ابتدای حلق=

جای نقطه دارها  غ و خ

درشت وپرحجم  هستندولی کمی نرم(خ ممکن است کمی تکرار شود ولی ر را نباید زیاد موتوری شود.

حروف حلقی 6 بُود ای باوفا          همزه هاو عین و حاو غین و خا

 

5- و

در فارسی دندان بالا به لب پایینمیخورد ولی در عربی لب دخالتی ندارد.

لبها غنچه شده و از بین دو لب خارج میشود.

غلیظ هم نیست ===نازک و کم حجم

********************************************

6- ض        دو نظریه وجود دارد.

 گروهی میگویند=کناره های زبان دخیل است//به طواحن بالا یک لحظه میخورد .درشت است و ریشه زبان بالا می اید ولی صدایش خیلی شنیده نمیشود.

وگروه دیگر میگویند=عرب اصلا ض ندارد و د دارد.(یعنی د را درشت کرده ولی کمی نرم.)

پس خلاصه سفیر=ز   ذ   ظ   ض  (مورد اخر کم یا اصلا ندارد.

********************************************

حرکات=یا کوتاهند یا کشیده=-َ-ِ-ُ  /-َا  -ِی  -ُو

اسم عربی(فتحه/کسره/ضمه) (الف مدی/یای مدی/واو مدی)

اسم فارسی کوتاه (زبر/زیر/پیش)

نکته=صداهای کوتاه تک ضربیندوکشیده هاهمان کوتاه ها هستند که دوضرب شده اند(پس فرقشان ازلحاظ زمانیست)عربها حرکات را بسته میگویند ولی فارسی باز///برای رسیدن به لهجه عرب کسره، ای خیلی کوتاه است مثل ایلان ترکها(زود میگویند) و ضمه او خیلی غنچه